Tina panineungan Duduh Durahman
(Dimuat dina Manglé No. 2065)

WAWUH jeung anjeunna teh ti taun 60-an keneh, jaman PP-SS (Paguyuban Pangarang Sastra Sunda) nu dipingpin ku Ajip Rosidi, memeh jadi Paguyuban Panglawungan Sastra Sunda, PP-SS ayeuna. Riungan teh sok diayakeun di Gang Asmi, bumina Ajip Rosidi (mimindengna) jeung di bumina SA Hikmat (Tb. Subur Abdurahman, (1918-1971). Harita ge Rahmat M.A.S (sok disebat Ermas) sering ngaluuuhan riungan-riungan PP-SS sarta bari sok cacarita nepikeun gagasanana, ngeunaan kagiatan nulis jeung penerbitan. Lian ti ngarang, Ermas harita jadi Direktur NV Ganaco/Masa Baru/Sanggabuana, jeung direktur “CV Pusaka Sunda” anu ngahususkeun ngaluarkeun buku-buku dina basa Sunda, pangpangna sastra.

Ermas kaasup figur nu hese dipikaconggah, cara Kis. Ws. (Kiswa Wiriasasmita, 1933 - 1995) najan lain hartina jalmana angkuh. Someah tapi siga nu ngajaga jarak (duka ka sahandapeun wae kituna teh). Mun pareng tepung, anjeunna sok keresa naros ti payun, najan kitu teh tara nepi ka gepyak. Kabeneran panggih di jalan pasampangan, tara asa ngobrol di sisi jalan. Kungsi tepung, mun teu salah dina awal taun 70-an di terminal Kebon Kalapa, da uplek ngobrol teh, nepi ka leuwih ti satengah jam. Harita nu diobrolkeun teh dunya penerbitan (buku-buku Sunda) nu keur lesu. Sok kajadian, dua jalma anu mmitina raket, ku beda paham jeung beda kapentingan tuluyna jadi renggang, Malah sok kabejakeun nu tadina sakitu dalitna, kalah jadi bengkah. Nu kaalaman ku sorangan, ti mimiti wawuh nepi ka tepung pangahirna, jero sakitu puluh taun teh, babarengan jeung anjeunna teu robah-robah.

Tepung pangahirna jeung anjeunna teh di STSI, basa tepung taun Ajip Rosidi nu ka- 67, 31 Januari 2005, sakalian peluncuran bukuna “Ayang-Ayang Gung”. Diuk ngarendeng di tukang, harita angger someahna, angger rintih sasauranana. Katingal sehat, salirana henteu orot, ngan rambutna wae mimiti rea nu bodasna. Kang Rachmat kungsi lila babarengan jeung Ajip Rosidi di Pustaka Jaya jeung di IKAPI tapi dikolongan pamanggihna ngeunaan Ajip ngan saliwat-saliwat, umum, sakumaha nu geus kanyahoan ku balarea.

Nu moal poho, karandapan ahir taun 60-an, lian ti ngaluarkeun buku-buku basa Sunda, “CV Pusaka Sunda” nerbitkeun majalah deuih, nu eusina rereana carpon jeung carnyam, boh asli boh tarjanahan, lulucon, sakapeung sok aya rcsensi buku atawa biografi pondok pangarang. Medal sabulan sakali, majalah teh dingaranan “Pelet”, format jeung kandelna meh sarua jeung “Cupumanik”, ngan itu mah keretas koran, gambar jilidna oge teu make warna. Redaksina Ermas jeung Ki Umbara (HW Ranusulaksana, 1914 - 2005).

Kabeneran aya karangan nu dimuat, datang ka Jalan Veteran, kantor redaksina, nu sok mayar honor kaheneran keur suwung. Nu aya harita ngan Kang Rachmat. Anjeunna teu seueur saur, Blanco tanda tarima ku Kang Rachmat diketik dina mesin ketik portabel, duitna ngodok tina… pesakna! “CV Pusakai Sunda” gede jasana enggoning ngawanohkeun sastra Sunda ka balarea.

Sabagian gede kagiatan keur jumenengna, henteu incah ti dunya sastra jeung penerbitan. Pusaka Sunda rea nyitak deui buku-buku Sunda nu medal taun 30-an, di antarana karya Moh. Ambri, “Lain Eta” jeung “Burak Siluman” (dua carita, “Budak Siluman” jeung “Munjung”, nu samemehna diterbitkeun ku Bale Pustaka dipanganteuran jeung dijudulan “Urang Desa”). Salian buku-buku karya pangarang mangsa harita, cara kumpulan esey jeung kritik Ajip Rosidi “Dur Panjak”, novel Ahmad Bakri “Srangenge Surup Manten”, “Asmara Ngambah Sagara” novel Aam Amilia, novel Ningrum Djulaeha “Halimun Hungkur”, kumpulan carita pondok Ida N. Lab (Balnadi Sutadipura) “Duriat Kabawa Maot”, “Badingkut” kumpulan guguyon Oejeng Soewargana, “Amanat na Congo Bedil” novel Adang S, “Sersan Mayor Maman” novel beunangna Min Resmana, “Pahlawan-Pahlawan ti Pasantren” karya Ki Ummat (sandi asma Ku Umbara jeung SA Hikmat) jeung rea-rea deui.

Ari karya-karya Ermas dina basa Sunda nu diterbitkeun ku CV Pusaka Sunda mangrupa buku, nya eta “Tamiang Meulit ka Bitis” kumpulan carpon, 1965) “Di Pangberokan” (kumpulan carpon, 1966) jeung “Rajetna Hate Awewe” (novelet saduran, 1967).

Nu ditulis dina basa Indonesia: “Monte Cristo” (1980, tarjmahan karya Alexandre Dumas, tina versi basa inggris beunang Lowel Bair, “Count of Monte Cristo”) Pustaka Jaya; “Wanita Berbunga Camelia” (tarjamahan, 1979); “Theresia” (tarjamahan, 1987); “Tokoh-Tokoh Pemimpin yang Saya Kenal” (tarjamahan, 1987).

Lian ti narjamahkeun tina basa Inggris, Ermas saenyana leuwih ti heula ngumumkeun tarjamahanana dina basa Sunda tina basa Walanda, cara “Di Rumah Sakit Gila” karya Edgar Allan Poe, nu dimuat dina “Pelet”, tuluy dimuat deui dina MANGLE.

Carpon “Tamiang Neulit ka Bitis” anu satuluyna dipake judul kumpulan carita pondokna, samemehna kungsi dimuat dina MANGLE. Dina rubrik “leuleuileuleuyang” (kritik sastra) eta carita pondok teh aya nu ngiritik. sanggeus dibukukeun jeung carpon-carpon sejenna, nu ngIritikna ku ErMas dikiriM bukuna kalayan surat panganteur anu eusina nganuhunkeun rehna salah sahiji carponna geus aya nu mesek.

Basa resepsi kawinna Si Pangais Bungsu, Drs. H. Setia Permana merelukeun sumping. Sanggeus sasalaman jeung ngawilujengkeun, anjeunna diharewosan, “Terang tuang rama ngantunkeun, maca tina koran, niring bela sungkawa wae.”***